No diesel, no electric wires: Find out how India’s hydrogen train, ‘Namo Green Rail’, operates

ਨਾ ਡੀਜ਼ਲ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ: ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ‘ਨਮੋ ਗ੍ਰੀਨ ਰੇਲ’

New Delhi, (ਆਵਾਜ਼ਿ ਕੌਮ ਬਿਊਰੋ)-ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਚ ਇਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਟੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਜਾਂ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ‘ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਰੂਟ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ, “ਨਮੋ ਗ੍ਰੀਨ ਰੇਲ” ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੀ ਬਿਜਲੀ ਖੁਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟੈਂਕ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਾਹਰੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਰੇਲਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵਧੇਰੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟ੍ਰੇਨ ‘ਚ ਲਿਥੀਅਮ ਆਇਰਨ ਫਾਸਫੇਟ ਬੈਟਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ 10 ਡੱਬਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਪਾਵਰ ਆਉਟਪੁੱਟ 2,400 ਕਿਲੋਵਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੈਸ ਲੀਕ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਫਿਊਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਸੈਂਸਰ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਲੀਕੇਜ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ, ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲਾਈਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਲਕਾ-ਸ਼ਿਮਲਾ) ਲਈ ਇਕ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਿਛਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ।