Be careful before buying gold jewellery! Major revelations in a CAG report regarding the purity of hallmarked gold
ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ! ਹਾਲਮਾਰਕ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ‘ਤੇ CAG ਰਿਪੋਰਟ ‘ਚ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਖੁਲਾਸੇ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਆਵਾਜ਼ਿ ਕੌਮ ਬਿਊਰੋ)-ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਖਰੀਦਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਸ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਹਾਲਮਾਰਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ‘ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ? ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੰਪਟਰੋਲਰ ਐਂਡ ਆਡੀਟਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਚਿਤਾਵਨੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। CAG ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਡਰਾਫਟ ਆਡਿਟ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ (ਬੀਆਈਐੱਸ) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲਮਾਰਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਮ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, BIS ਦੀ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਜਿਊਲਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨਾ ਹੀ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੈਗ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ (2020-21 ਤੋਂ), BIS ਨੇ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਜਿਊਲਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਦੌਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ 392 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਹਾਲਮਾਰਕ ਵਾਲਾ ਸੋਨਾ ਵੇਚਣਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.3 ਲੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ BIS ਕੋਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਕੈਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 2024-25 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 28,865 ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 5,444 ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 81 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜਿਊਲਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਂਚ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਚੂਨ ਸਟੋਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ BIS ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇ-ਅੰਕਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ (HUID) ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹਾਲਮਾਰਕਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ (AHCs) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। CAG ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ BIS ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 44 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਗਿਆ। ਕੇਂਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ HUID ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੈਗ ਨੇ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਢਿੱਲ-ਮੱਠ ਲਈ ਬੀਆਈਐਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੈਗ ਨੇ ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਡਿਟ ਸੰਸਥਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਭਰੋਸਾ ਮਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਖਪਤਕਾਰ ਮਾਮਲੇ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਅੰਤਿਮ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਪੋਰਟ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ, ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ‘ਹਾਲਮਾਰਕ’ ਚਿੰਨ੍ਹ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢਾਲ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

