Bangladeshi economy caught in a web of 4 humanitarian crises

4 ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ‘ਚ ਫਸੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ

Dhaka, (ਆਵਾਜ਼ਿ ਕੌਮ ਬਿਊਰੋ)-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕਰਾਅ , ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ , ਜਬਰਨ ਵਸੂਲੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਪਲਾਇਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਜਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਕੀ ਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਈਸਟਰਨ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ’ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਸ ਅਤੇ ‘ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਐਟੋਮਿਕ ਐਨਰਜੀ ਕਮਿਸ਼ਨ’ (BAEC) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜੇ ਬਿਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰ ਅਸੰਭਵ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕਰਾਅ ਪਹਿਲਾ ਜਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ’ (FBCCI) ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ 2023 ਦੇ ਹੜਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 65 ਅਰਬ ਟਕਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਜਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ-ਰਾਜਨੇਤਾ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਦੌਰ ‘ਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ’ ਦੀ ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਦੀ ‘ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਪਡੇਟ’ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨ 2026 ਤੱਕ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਰਜ਼ੇ ਕੁੱਲ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ 33.2 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਵਾਧਾ ਡਿੱਗ ਕੇ 4.5 ਫੀਸਦੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ 33 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਬੈਂਕ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ 760 ਅਰਬ ਟਕਾ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਬਰਨ ਵਸੂਲੀ : ‘ਟ੍ਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼’ (TIB) ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿਨੀਬੱਸਾਂ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 10.59 ਅਰਬ ਟਕਾ ਦੀ ਜਬਰਨ ਵਸੂਲੀ ਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਹਾਕਰਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ’ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਕਾ ਦੇ ਫੁੱਟਪਾਥ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 30 ਅਰਬ ਟਕਾ ਦਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੈਪੀਟਲ ਫਲਾਈਟ : ‘ਗਲੋਬਲ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਗਰਿਟੀ’ (GFI) ਅਨੁਸਾਰ 2013 ਤੋਂ 2022 ਦਰਮਿਆਨ ਵਪਾਰਕ ਗੜਬੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਗਭਗ 68 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਬਾਹਰ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2024 ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਾਲਾਨਾ 16 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (FDI) 15 ਫੀਸਦੀ ਘਟ ਕੇ ਮਾਤਰ 1.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਦਾ 0.3%) ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਦੌਰਾਨ 21 ਲੱਖ ( 2.1 million) ਹੋਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਧੱਕੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6.2 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਜ਼ੱਦ ਵਿੱਚ ਸਨ।